H συγγραφέας Σοφία Μαντουβάλου, υποψήφια για το Διεθνές Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, μιλάει στο Joytv.gr!

28 Φεβρουαρίου 2014

Η Σοφία Μαντουβάλου, συγγραφέας παιδικής λογοτεχνίας, είναι υποψήφια για το Διεθνές Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν και φέτος αναμένεται και η κυκλοφορία δύο νέων βιβλίων της, ένα για παιδιά και ένα για ενήλικες, ενώ έχει κυκλοφορήσει το νέο της βιβλίο «Το Φουστάνι με τις πεταλούδες». Λίγο πριν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα για το βραβείο Άντερσεν, τον Μάρτιο του 2014 στην Έκθεση Παιδικού βιβλίου της Μπολώνια, το Joytv.gr μίλησε μαζί της για την παιδική λογοτεχνία, τις πολιτισμικές δράσεις στα σχολεία και το κοινό όνειρο των παραμυθοποιών για έναν καλύτερο κόσμο.

Είστε υποψήφια για το Διεθνές Βραβείο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Πώς αισθάνεστε για την τιμή αυτή;

Είναι μεγάλη τιμή και χαρά γιατί μία συνεπής πορεία δημιουργίας 32 χρόνων στο χώρο της παιδικής λογοτεχνίας ανταμείβεται με μία διεθνή υποψηφιότητα. Ο ενθουσιασμός βέβαια και η χαρά κρατάνε λίγες μέρες γιατί μετά ανασκουμπώνεσαι για να υποβάλλεις ένα απαιτητικό φάκελο στην κριτική επιτροπή του Διεθνούς Οργανισμού ΙΒΒΥ, μέλος του οποίου είναι και η ΙΒΒΥ Ελλάδος. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μου δόθηκε η ευκαιρία να σκύψω πιο προσεκτικά πάνω στο έργο μου, να το αξιολογήσω και να κάνω ένα βήμα μπροστά ως προς αυτό που θα ήθελα να κάνω στο μέλλον. Μέσα από τη συγγραφή των βιβλίων μου γνωρίζω τον εαυτό μου. Έχω παρατηρήσει ότι μέσα σε αυτή την πορεία των 32 ετών έγινα πιο ουσιαστική ως προς τα όνειρά μου για ένα καλύτερο κόσμο. Είδα ότι σταδιακά οι επιλογές των θεμάτων ήταν πιο ώριμες και πιο δυναμικές.

Πιστεύετε πως η παιδική λογοτεχνία μπορεί να κάνει τον κόσμο καλύτερο;

Έχω τη βεβαιότητα πως η τέχνη του λόγου για παιδιά και νέους μπορεί να παίξει ζωτικό κοινωνικό ρόλο για να γίνει αυτός ο κόσμος καλύτερος. Το βιβλίο είναι μια αξιόλογη πηγή φανταστικής δύναμης. Ας μην ξεχνάμε πως μέσα στα βιβλία βρίσκονται μεταμφιεσμένα τα όνειρα των συγγραφέων για έναν καλύτερο κόσμο. Ένα βιβλίο δεν αλλάζει τον κόσμο όμως μπορεί να αλλάξει ένα παιδί. Μέσα από τη λογοτεχνία το παιδί γνωρίζει το δικαίωμα του για μια πιο δίκαιη τάξη του κόσμου. Μέσα σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει, μέσα σε μια ζωή αναγκαιότητας, όπου το κακό υπερισχύει καθημερινά του καλού, σε έναν κόσμο όπου οι αξίες σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο εκπίπτουν, η παιδική λογοτεχνία, ανοίγει σήμερα έναν κόσμο ελευθερίας και αφύπνισης για το παιδί. Τα παιδιά μπαίνουν στον κόσμο της πραγματικότητας μέσα από τον κόσμο της φαντασίας. Πιστεύω πως η φαντασία ανά τους αιώνες γράφει και ξαναγράφει το παιχνίδι της ζωής. Το βιβλίο αποτελεί αξιόλογη πηγή φανταστικής δύναμης. Μιας δύναμης που βοηθάει τα παιδιά να γνωρίσουν τον εαυτό τους, να καταλάβουν τον κόσμο και την κοινωνία ανακαλύψουν την πραγματικότητα και να τη διαμορφώσουν. Μέσα από τη λογοτεχνία, παίρνουν μορφή η σκέψη και τα συναισθήματα του παιδιού.

Ποια είναι τα θέματα με τα οποία έχετε κυρίως ασχοληθεί μέσα από τα παραπάνω από 70 βιβλία σας;

Στα βιβλία μου έχω ασχοληθεί με θέματα που απασχολούν τη σύγχρονη κοινωνία. Όπως η οικολογία, ο ρατσισμός, η ξενοφοβία, η διαφορετικότητα, διαπολιτισμικά θέματα καθώς και καταστάσεις τις οποίες το μικρό παιδί ζει στην καθημερινότητά του, προσπαθώντας να αναδείξω αξίες, όπως είναι η αγάπη, η ελευθερία, η φιλία και η αξιοπρέπεια. Όλα αυτά γίνονται με αντισυμβατικό τρόπο: Προσφέρω στα παιδιά μία υπερεαλιστική αντίληψη της πραγματικότητας όπου μέσα από το χιούμορ και το παράλογο τα οδηγώ στη λογική και το συναίσθημα.

Εκτός από αμιγώς λογοτεχνικά έχω γράψει και λογοτεχνικά βιβλία γνώσεων όπου κρύβω τη γνώση στην πλοκή και την κάνω αόρατη. Με ανατρεπτικό χιούμορ, δημιουργική φαντασία και διάθεση παιχνιδιού, προσφέρω τη γνώση έξω από κάθε διδακτισμό. Για παράδειγμα: ‘Του κόσμου τα μαγικά’ μια σειρά τριών βιβλίων για τη φυσική ή το ‘Ντορεμιφασολλασι’ για τη μουσική, Γραμματική κωμικογραφημένη, ‘Μία μύγα με τακούνια’, κλπ. Νομίζω ότι βάζω τη γνώση στην υπηρεσία της φαντασίας.

 

Τι επιδιώκετε με τα βιβλία σας;

Θέλω το παιδί μέσα από την παραμυθία να διευρύνει τα όρια του νου και της ψυχής του. Να βάλει στο μυαλό καρδιά και στην καρδιά μυαλό. Εκείνο που επιδιώκω είναι να συμβάλλω μέσα από την ανατροπή της στερεοτυπικής σκέψης στην ψυχική ωρίμανση και την ατομική ανάπτυξη του παιδιού. Θέλω τα παιδιά να σκέπτονται με φαντασία, να αισθάνονται με φαντασία, να επικοινωνούν, να μαθαίνουν, να επιβιώνουν με φαντασία. Δεν θέλω και πολλά....

Πόσο η θητεία σας στην εκπαιδευτική τηλεόραση έχει επηρεάσει την λογοτεχνική σας πορεία; Ή το αντίστροφο;

Τα 32 αυτά χρόνια που υπηρετούσα την τηλεόραση και το βιβλίο πιστεύω ότι συνέβαλλαν σε μία γόνιμη αλληλεπίδραση των σπουδών μου στην ψυχολογία, την εκπαιδευτική τεχνολογία και τη σκηνοθεσία με την συγγραφική μου παραγωγή για την τηλεόραση και το βιβλίο. Το λογοτεχνικό μου έργο για παιδιά της προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας συνδέεται άμεσα με την διαρκή προσπάθεια για την ύπαρξη μιας εκπαίδευσης που να κινητοποιεί το ενδιαφέρον των παιδιών, να τα απελευθερώνει από την τυπική απόκτηση γνώσεων και να τα κάνει ενεργούς και κριτικούς αναγνώστες. Αλλά και η λογοτεχνική μου παραγωγή έχει δημιουργήσει τηλεοπτικές παραγωγές όπως η σειρά κινουμένων σχεδίων για τη γλώσσα ‘Ένα γράμμα μια ιστορία’ που είναι και το πρώτο ψηφιακό αλφαβητάρι καθώς και η σειρά ‘Το λούνα παρκ της γλώσσας’, βασισμένη στη σειρά κόμικς ‘Περιπέτειες στο Λούνα Παρκ’ (γραμματική κωμικογραφημένη) για τα μέρη του λόγου.

Ποια είναι η αντίδραση των παιδιών όταν επισκέπτεστε τα σχολεία για να μιλήσετε για θέματα όπως η ισότητα, η αλληλεγγύη κ.ο.κ

Τα παιδιά μέσα από την παραμυθία απελευθερώνονται. Η παραμυθία είναι συμβουλή και παρηγοριά, είναι ένα μέσο μέσα από το οποίο μπορούν να δικαιωθούν να λυτρωθούν, να χαρούν, να μοιρασθούν συναισθήματα. Οι συγγραφείς παιδικών βιβλίων ως εθελοντές πολιτισμού επισκεπτόμαστε τα σχολεία και κάθε φορά που επικοινωνούμε ουσιαστικά μαζί τους παίρνουμε από τα παιδιά φεύγοντας το καλύτερο βραβείο: Τη λάμψη στα μάτια τους!

Η χαρά μου είναι μεγάλη όταν βλέπω μέσα από τη λάμψη στα μάτια των παιδιών πως έχουν επικοινωνήσει μαζί μου μέσα από το βιβλίο μου. Η επιτυχημένη συνάντηση κρύβει πάντα από πίσω έναν καλό δάσκαλο. Με ονειροπόλους συγγραφείς, εκπαιδευτικούς και μαθητές, η κοινωνία διατηρεί την ελπίδα να πάει πιο μπροστά.

Η παιδική λογoτεχνία μπορεί να δώσει σημαντικά μαθήματα στα παιδιά; Ποια είναι αυτά;

Υπάρχει μεγαλύτερο μάθημα ζωής από τη λογοτεχνία; Η παιδική λογοτεχνία δεν είναι τίποτε άλλο από το παραμύθι της ζωής γραμμένο από όλους τους παραμυθάδες του κόσμου. Ο κάθε συγγραφές παίρνει ένα κομματάκι από την πραγματικότητα το ντύνει με όνειρο και φαντασία και φτιάχνει μία άλλη πραγματικότητα. Χέρι- χέρι με τη φαντασία, η λογοτεχνία πηγαίνει το παιδί εκδρομή στη ζωή. Μέσα από την εκδρομή αυτή παίρνουν μορφή τα συναισθήματα και η σκέψη του παιδιού, γνωρίζει τον εαυτό του και αποκτάει στάση ζωής. Υπάρχει μεγαλύτερο μάθημα;

Το φουστάνι με τις πεταλούδες που έφτιαξαν οι μαθητές του Μαράσλειου

 

Πείτε μας λίγα λόγια για το τελευταίο σας βιβλίο το ‘Φουστάνι με τις πεταλούδες’

Είναι ένα βιβλίο που το αγαπώ πάρα πολύ και αφορά στην διαπολιτιστική ενσυναίσθηση. Ένα από τα άπιαστα όνειρα μου είναι πως όλα τα παιδιά του κόσμου έχουν ίσα δικαιώματα και ζουν αδελφωμένα και ελεύθερα πάνω στο πανέμορφο φουστάνι της γης και πως όταν μεγαλώσουν και θα φύγουν κάποτε σαν πεταλούδες – ψυχές από τη γη, θα αφήσουν στο κουκούλι της νέας τους ζωής τα όνειρα τις ελπίδες και τα έργα τους για έναν καλύτερο κόσμο.

‘Το φουστάνι με τις πεταλούδες’ έγινε αφορμή για μία συμβολική δράση για την ενίσχυση των διαπολιτισμικών αξιών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ένα κοινωνικό δρώμενο με φόντο ένα φουστάνι που θα γεμίσει με πεταλούδες που έρχονται από κάθε γωνιά της γης. Κάθε παιδί ζωγραφίζει και τοποθετεί στο φουστάνι την δική του πεταλούδα με τα χρώματα της δικής του ψυχής και το όνομά του γραμμένο στη γλώσσα της χώρας που κατάγεται. Έτσι μέσα από ένα παιχνίδι φαντασίας, οι ψυχές της αγάπης, οι φτερωτοί πανέμορφοι συγκάτοικοι της γης θα αγγίξουν χωρίς φόβο τα φτερά τους, για να γνωριστούν, να αποδεχτούν ο ένας τον άλλο και να αγαπηθούν. Ήδη έχουν ξεκινήσει τέτοια παιχνίδια φαντασίας στα σχολεία, όπως στο Μαράσλειο όπου έφτιαξαν ένα θαυμάσιο φουστάνι, ενώ στις 2 Απριλίου θα γίνει η ίδια δράση στις δημοτικές βιβλιοθήκες στα Χανιά και τη Σούδα.

Πόσο εύκολο είναι να κρατήσετε την αισιοδοξία σας και την ελπίδα στις δύσκολες στιγμές που ζούμε ώστε να τα μεταφέρετε και στα παιδιά;

Όταν χάνω την ελπίδα μου και πιάνω πάτο πηγαίνω στα σχολεία για να την βρω στα μάτια των παιδιών. Έχω μια πίστη εσωτερική ότι η φαντασία μπορεί να αλλάξει την πραγματικότητα. Μέσα από τη φαντασία αναζητάω την όραση που σε κάνει να βλέπεις πίσω από τις στροφές.

Τι άλλο αναζητάτε μέσα από τη φαντασία;

Την ουτοπία της καθημερινότητας.

Και τη βρίσκετε;

Πάντα! Σε εκείνο το σημείο του μυαλού και της καρδιάς που το πραγματικό και το φανταστικό δεν είναι αντιφατικά.

Πως συμβιβάζετε να γράφεται παράλληλα για παιδιά και ενήλικες;

Είμαι και παιδί, και έφηβος και ενήλικας. Αυτή η συνύπαρξη καθοδηγεί τη λογοτεχνική μου παραγωγή. Σε κάθε λογοτεχνική μου έκφραση το χιούμορ και το παράλογο με ακολουθούν. Όταν γράφω για παιδιά ονειρεύομαι και ξορκίζω το κακό. Επιστρατεύω το χιούμορ και το παράλογο και περνάω πολύ καλά με τα παιχνίδια μας.

Όταν γράφω για εφήβους επιδίδομαι σε επαναστατικά ποιητικά σκαρφίσματα. Όταν γράφω για μεγάλους επιστρατεύω το φιλοσοφικό σαρκασμό , το χιούμορ και το παράλογο και περνάω δύσκολα. Τόσο το ‘Χαρέμι Ανδρών’ όσο και το ‘Ιδιωτική Έρημος’ που θα εκδοθεί σε λίγο, είναι υπαρξιακά μυθιστορήματα.

Ποια από τα βιβλία σας έχετε αγαπήσει περισσότερο και πιο είναι το αγαπημένο των παιδιών;

Όλα τα αγαπώ πολύ σαν παιδιά μου. Το κάθε βιβλίο όμως έχει και κάτι για το οποίο μου αρέσει ξεχωριστά. Υπάρχουν μερικά βιβλία που τα θεωρώ σταθμό στην συγγραφική μου πορεία. Το πρώτο μου βιβλίο φυσικά το «Ντορεμιφασολλασι» ήταν ένα βιβλίο που έγραψα για να μιλήσω στον γιο μου-όταν ήταν 3 ετών-για την μουσική. Το «Άλφα Βήτα Χάχανα» ήταν επίσης ένα σημείο αλλαγής για μένα αλλά και «Η κότα που έγινε αυγό» ένα βιβλίο ορόσημο. Από τα αγαπημένα των παιδιών είναι ‘Η δασκάλα που το κεφάλι της έγινε καζάνι’, ‘Η οδοντογλυφίδα που έγινε ογδοντογλυφίδα’, ‘Μια φορά ήταν η Κολοτούμπα’ και πολλά άλλα.

Μιλήστε μου για το τελευταίο βιβλίο που γράφετε, ‘Ο δάσκαλος με τα όνειρα στα μάτια’.

Μετά από τη ‘Δασκάλα που το κεφάλι της έγινε καζάνι’, βιβλίο που αγαπήθηκε πολύ, ένιωσα πως είχα να πω και άλλα πράγματα με θέμα την εκπαίδευση. Έτσι προέκυψε ‘Ο δάσκαλος με τα όνειρα στα μάτια’ όπου μιλάω για την δημοκρατία στο σχολείο, την καινοτομία στην εκπαίδευση, την ισότητα, τη δικαιοσύνη και την ελευθερία που είναι δικαίωμα και υποχρέωση του κάθε μαθητή. Δεν μπορεί να θέλουμε δημοκρατικούς πολίτες με αυταρχική εκπαίδευση. Αυτό είναι ένα βιβλίο για να το απολαύσουν τα παιδιά και να και να το αφουγκραστούν οι δάσκαλοι. Είναι ένα δύσκολο εγχείρημα αλλά βρίσκομαι στο τέλος του και ονειρεύομαι ήδη το τρίτο βιβλίο της τριλογίας για την εκπαίδευση ‘Το φάντασμα του μαυροπίνακα’.

Η συγγραφέας Σοφία Μαντουβάλου